30 November 2010 0 Comments

Dit artikel is niet stom: ontkenningen verraden vooroordelen

Het is altijd wel cool om te zien als er echt interessante onderzoeken worden opgepikt door de media. In mijn vorige blogspuisel liet ik weten dat veel persberichten niet goed onderbouwd zijn, maar gelukkig is dit niet altijd het geval. Want zo verscheen er vorige week een persbericht op NU.nl over een onderzoek naar ontkenningen in verbaal taalgebruik van de hand van een van mijn docenten aan de VU, Camiel Beukeboom. Zijn onderzoek – The negation bias: When negations signal stereotypic expectancies – heeft aangetoond dat er verschil zit in het zeggen van “hij is niet dom” of “hij is slim”. De eerste zin, met een ontkenning, verraadt de stereotype verwachting van de spreker. Eigenlijk geeft de spreker hiermee aan dat zijn vooroordeel niet bevestigd is.

“Hij was niet dom”:

Een leraar kan bijvoorbeeld het vooroordeel hebben dat zijn leerling dom is. Hij zal een onverwachte slimme prestatie eerder met een ontkenning beschrijven door te zeggen dat zijn leerling niet dom was. Bij een leerling waarover positieve verwachtingen bestaan zal hij dezelfde prestatie eerder bevestigend beschrijven (hij was slim). Het gevolg hiervan is dat de leerling geassocieerd blijft worden met het concept “dom”. En dat terwijl hij juist een slimme prestatie heeft geleverd. Ontkenningen (niet dom) activeren namelijk ironisch genoeg juist het concept dat wordt ontkend bij de ontvanger van de boodschap (dom).

Stereotypen:

Het effect hiervan is dat stereotypen (verwachtingen die bestaan over bepaalde sociale categorieën, bijvoorbeeld vrouwen, Marokkanen, professoren, voetbal hooligans) subtiel worden gecommuniceerd. Deze en andere subtiele vertekeningen in het taalgebruik werken onbewust en kunnen juist daardoor een belangrijke rol spelen bij het in stand houden van vooroordelen en stereotypen. Omdat ontkenningen een structureel deel uitmaken van ons dagelijks taalgebruik kan deze vertekening een krachtige invloed hebben. Stereotypen zijn daardoor ook lastig te ontkrachten.

Verwachtingen:

Ontkenningen onthullen op subtiele wijze dat een situatie voor de afzender onverwacht was en bevestigen daarmee juist de verwachting. Dit gebeurt in de media, (“Nederlanders zijn niet gierig”) beoordelingsgesprekken (X heeft dit jaar niet ondergepresteerd) of bij het geven van feedback (dat heb je niet slecht gedaan). Formuleringen met ontkenning laten zien wat de vooraf bestaande verwachting was en houden deze in leven omdat er associaties worden gelegd.

Give away:

Als het van belang is om onbevooroordeeld te communiceren is het raadzaam om terughoudend te zijn met het gebruik van ontkenningen. Beter is het dan om de boodschap bevestigend te formuleren.

Dus; dit artikel is leuk :-) .

Overigens is dit artikel nog “in press”, maar wordt binnenkort gepubliceerd in het Journal of Personality & Social Psychology.

Gerelateerde berichten:

           

Leave a Reply